മുത്ത് നബി ﷺ യും കൂടെയുള്ളവരും ഉമ്മുകശ്ദ് താഴ്വര വിട്ടതിനുശേഷം, തഖീബ് താഴ്വരയിലൂടെ (വാദി തഖീബ്) സഞ്ചരിച്ച് വടക്ക് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകുന്ന ‘ഉജയ്രിദ് ‘ താഴ്വരയിൽ പ്രവേശിച്ച് വടക്ക് കിഴക്ക് ദിശയിലേക്ക് നീങ്ങി.
ഉജയ്രിദ് താഴ്വരയെ ‘ദീ സലാം’ താഴ്വരയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ബത്ന് റിയിലൂടെ അഥവാ, രിഅ പാതയിലൂടെയാണ് യാത്ര കടന്നു പോയത്.
തുടർന്ന് ദീ സലമിന്റെ ആറ് കിലോമീറ്റർ പാറക്കെട്ടുകൾ നിറഞ്ഞ താഴ്വരയിലൂടെ ‘മദ്ലജത്ത് തിഹിൻ’ എന്ന വരണ്ട ജലപാതയിലേക്ക് മുന്നേറി. തുടർന്ന് അവർ തിഹിൻ താഴ്വരയിൽ (വാദി തിഹിൻ) പ്രവേശിച്ച് ‘അൽ-കഹാഹ് ‘ (വാദി അൽ-ഖഹ) താഴ്വരയിലേക്ക് നീങ്ങി. ലോകപ്രസിദ്ധമായ പ്രവാചക സ്നേഹകാവ്യം ബുർദയിലെ ഒന്നാമത്തെ വരിയിൽ പരാമർശിക്കുന്ന ‘ദീസലം’ ഈ പ്രദേശമായിരിക്കും. ‘സലം’ എന്ന പ്രത്യേകതരം സസ്യം നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന സ്ഥലമാണിത്. ഇപ്പോഴും ‘സലം’ നിറഞ്ഞ താഴ്വര നമുക്ക് സന്ദർശിക്കാൻ കഴിയും. ഈ ലേഖകന് സലം പുല്ലുകൾ നിറഞ്ഞ സലം താഴ്വര സന്ദർശിക്കാൻ സൗകര്യം ലഭിച്ചിരുന്നു.
ദീ സലം താഴ്വരയിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട ശേഷം, യാത്രയ്ക്കിടയിൽ എത്തിച്ചേരുന്ന മൂന്നാമത്തെ ‘മദ്ലജത്ത് ‘ അല്ലെങ്കിൽ വരണ്ട ജലപാതയെ കണ്ടുമുട്ടി. തിഹിൻ താഴ്വരയിലേക്ക് (വാദി തിഹിൻ) പ്രവേശിക്കുന്ന മദ്ലജത് തിഹിൻ. മദ്ലജത് തിഹിൻ രണ്ട് പർവതങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; കിഴക്ക് അൽ-കബ്ശ് (ജബൽ അൽ-കബ്ഷ്), പടിഞ്ഞാറ് മൗണ്ട് അൽ-കംറ (ജബൽ അൽ-കംറ) എന്നിവയാണവ.
തുടർന്ന് പ്രവേശിച്ചത് അൽ ഗുസ്രിയാനയിലേക്കാണ് (الغثريانة). ‘അൽ-ഗുസ്രിയാന’ എന്നത് തിഹിൻ താഴ്വരയിൽ നിന്ന് (വാദി തിഹിൻ) അൽ-ഖഹയുടെ താഴ്വരയിലേക്ക് (വാദി അൽ-ഖഹ) വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന വിശാലവും നിരപ്പുള്ളതുമായ പാതയാണ്. ഇത് യാത്രക്കാർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന പാതയാണ്. അൽ-അബാബിദ്, അൽ-അബാബിബ് എന്നീ പേരുകളിലും അൽ-ഗുസ്രിയാന അറിയപ്പെടുന്നു.
ഹിജാസിലെ ഏറ്റവും നീളമേറിയ താഴ്വരകളിലൊന്നാണ് അൽ-ഖഹ താഴ്വര. വടക്ക് അൽ-താലൂബിന്റെ കിണറ്റിൽ (ബിർ അൽ-താലൂബ്) തെക്ക് എഴുപത് കിലോമീറ്ററിലധികം വ്യാപിച്ച് മറ്റ് രണ്ട് താഴ്വരകളിൽ അവസാനിക്കുന്നു. അൽ-ഫാർ, അൽ-അബ്വ (വാദി അൽ-അബ്വ)എന്നിങ്ങനെയാണ് അവയുടെ പേര്. അൽ-ഖഹയുടെ താഴ്വര പുരാതന കാരവൻ വ്യാപാര റൂട്ടിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ‘ദർബ് അൽ-അൻബിയ’ – പ്രവാചകന്മാരുടെ പാത എന്നും ഇത് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. തീർഥാടകരും ചരക്കുവാഹനങ്ങളും കടന്നുപോകുന്ന പാതയാണിത്. ഹിജ്റയുടെ അപൂർവ സന്ദർഭങ്ങളിലൊന്നിൽ, മുഹമ്മദ് നബി ﷺ യും അബൂബക്കർ അൽ-സിദ്ദീഖും (റ) മദീനയിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ , ഈ തിരക്കേറിയ റോഡ് ഉപയോഗിച്ചു. എല്ലാ പ്രവാചകന്മാരും, ജ്ഞാനികളും പണ്ഡിതന്മാരും മക്ക അൽ മുഖറമയിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ ചരിത്രത്തിലുടനീളം ഈ പാത ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്
അൽ-ഖഹാ താഴ്വരയിൽ നിന്ന് പുറത്തു കടന്ന ശേഷം അൽ-താലൂബിന്റെ (ബിർ അൽ-താലൂബ്) കിണറിനെ സമീപിച്ചു. അത് ഇന്ന് ‘അൽ-ഹഫ’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. അൽ-ഖഹ താഴ്വരയുടെ വടക്കേ അറ്റത്തുള്ള ഈ സ്ഥലത്ത് നിന്ന് മദീനയിലേക്ക് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത റൂട്ടുകളുണ്ട്. യാത്രക്കാർക്ക് ഒന്നുകിൽ ‘അൽ-മുൻസറഫ് ‘ വഴി പോകാം. പിൽക്കാലത്ത് ‘അൽ-മുസൈജിദ് ‘ എന്നാണ് ഈ സ്ഥലം അറിയപ്പെടുന്നത്. അല്ലെങ്കിൽ ഷിഅബു ഫൈദിലൂടെയും പിന്നീട് റി അൽ-അഖൻഖലിലൂടെയും പോകുന്ന കാരവൻ ട്രേഡ് റൂട്ടിൽ തുടരാം. പ്രവാചകനും കൂട്ടാളികളും അൽ-മുൻസറഫിലേക്ക് അൽപ്പനേരം വടക്കൻ പാതയാണ് സ്വീകരിച്ചത്.
സെപ്തംബർ 16, വെള്ളിയാഴ്ച, റബീഉൽ അവ്വൽ അഞ്ചാം തീയതി, മുത്ത് നബി ﷺ യും അനുചരന്മാരും ‘അൽ-അർജ് ‘ താഴ്വരയിലെ അൽ-അർജ് ഗ്രാമത്തിലൂടെ പോയി. ‘അർജ്’ എന്ന പദം ഈ താഴ്വരയുടെ വളഞ്ഞുപുളഞ്ഞ പാതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഹിജ്റയുടെ എട്ടാം വർഷം മക്കാ വിജയത്തിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ, പതിനായിരം ശക്തരായ മുസ്ലിം സൈന്യം അൽ-അർജിന്റെ ഇടുങ്ങിയ താഴ്വരയിലൂടെയാണ് സഞ്ചരിച്ചത്. അപ്പോൾ ഒരു സംഭവമുണ്ടായി. യാത്രാമധ്യേ , ഒരു നായ തന്റെ കുഞ്ഞുങ്ങളെ മുലയൂട്ടുന്നത് മുത്ത് നബിﷺയുടെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടു. റോഡിന്റെ ഇടുങ്ങിയ ഭാഗത്തിന്റെ നടുവിലായിരുന്നു അത്. സൈന്യം താഴ്വരയിലൂടെ കടന്നുപോകുമ്പോൾ അവൾക്ക് ശല്യമാകാതിരിക്കാൻ പ്രവാചകൻ ﷺ തന്റെ ശിഷ്യന്മാരിൽ ഒരാളായ ജമീൽ ബിൻ സുറാഖയെ അവളുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി നിയോഗിച്ചു. സൈന്യം മുഴുവൻ കടന്നുപോകുന്നത് വരെ അദ്ദേഹം അവിടെ കാവൽ നിന്നു.
കാലാന്തരത്തിൽ പ്രവാചകർ ﷺ ഇതുവഴി നിരവധി തവണ കടന്നുപോയി. ‘ഖൈലൂലത് ‘ അഥവാ ഉച്ചയുറക്കത്തിന് ഈ സ്ഥലത്ത് സമയം കണ്ടെത്തുമായിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത് ഇവിടെ ഒരു പള്ളി നിർമിക്കപ്പെട്ടു.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَى سَيِّدِنٰا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ وَسَلِّمْ